ఖాళీ సమయం: మనం కోల్పోయిన ఓ అద్భుత ప్రపంచం

కాస్త కూడా బోరింగ్‌గా ఉండడాన్ని మనం ఎప్పుడు భరించలేకపోయామో, అప్పుడే మనకు కొత్త ఆలోచనలు రావడం ఆగిపోయాయి.

ప్రతి ఖాళీ నిమిషాన్ని మనం ఒక ఆడియోతోనో, వీడియోతోనో నింపేసి, తద్వారా మనలో సృజనాత్మక ఆలోచనలకు, గాఢమైన విశ్రాంతికి కారణమయ్యే ఒక అద్భుతమైన మానసిక స్థితిని చంపేశాం. వాస్తవానికి బోర్‌ కొట్టడం వల్ల మనకు నష్టం లేదు, మనస్సును ఖాళీ లేకుండా అనుక్షణం అర్థరహితమైన అంశాలతో నింపివేసే ప్రేరకాల వల్లే అసలు సమస్య.

ఒకసారి మీ ఫోన్‌ను వేరే గదిలో ఉంచి, మంచం మీద కూర్చుని, పది నిమిషాల పాటు ఏమీ చేయకుండా ఉండటానికి ప్రయత్నించండి. ఇది ధ్యానం కాదు, కేవలం మీ ఆలోచనలతో, ఆ నిశ్శబ్దంతో అలా కూర్చోవడం. మనలో చాలామందికి ఇలా చేయడం కష్టంగా అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆ నిశ్శబ్దం ఏదో తప్పుగా అనిపించడం వల్ల మనసులో ఏదో తెలియని అసహనం మొదలవుతుంది. ఎక్కడైనా తూలి పడబోతున్నప్పుడు చెయ్యి దానంతటదే పక్కన ఉన్న గోడను పట్టుకున్నట్లు... మనసు ఫోన్ కోసం తహతహలాడుతుంది. ఏమీ చేయకుండా ఉండే ఆ పది నిమిషాలు ఒక శిక్షలా అనిపిస్తున్నాయంటే, మన నుండి 'బోర్ కొట్టడం' అనే ఒక సహజమైన ప్రవృత్తిని మన నుండి ఎవరో మాయం చేశారని అర్థం. దాంతో పాటు మన ఆలోచనా శక్తిని కూడా మనం కోల్పోయాం.

మనస్సుకు కాస్త ఖాళీ కావాలి

బోర్ కొట్టడం అనేది ప్రతిరోజూ ఒక సాధారణ విషయంగా ఉండే రోజులు చాలామందికి తెలుసు. బస్సు కోసం వేచి చూడటం, ఆసుపత్రిలో డాక్టర్ కోసం ఎదురుచూడటం, వేసవి మధ్యాహ్నం భోజనం తర్వాత పాత సీలింగ్ ఫ్యాన్ చప్పుడు వింటూ మంచం మీద నడుం వాల్చడం... ఇవన్నీ ఏమీ లేని ఖాళీ గంటలు. ఎలాంటి వినోదం, ఎలాంటి సమాచారం ఉండదు. అలా వదిలేసినప్పుడు మనసు ఎక్కడికెక్కడికో ఆవారాగా తిరుగుతుంది, అసలు సంబంధమే లేని విషయాల మధ్య లంకెలు కలుపుతుంది. జరిగిపోయిన సంభాషణలను మళ్లీ గుర్తుచేసుకుని కొత్త ఊహలకు ప్రాణం పోస్తుంది, భవిష్యత్తు కోసం ప్రణాళికలు వేస్తుంది. ఉరుకులు పరుగుల జీవితంలో పక్కనపెట్టేసిన ఉద్వేగాలకు ఒక రూపం ఇస్తుంది.

దీని వెనుక న్యూరోసైన్స్ ఉంది, మనం ఏ పనీ చేయకుండా ఉన్నప్పుడు మెదడులో జరిగే చర్యలను శాస్త్రవేత్తలు "డిఫాల్ట్ మోడ్ నెట్‌వర్క్ (Default Mode Network)" అంటారు. జ్ఞాపకాలను పదిలపరచడం, భావోద్వేగాలను అదుపులో ఉంచడం, సృజనాత్మక పరిష్కారాలు ఆలోచించడం వంటి మెదడు చేసే అత్యంత ముఖ్యమైన పనులు జరిగేది ఈ ఖాళీ సమయంలోనే అని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. స్నానం చేస్తున్నప్పుడు తట్టే ఆలోచనలు, ఒంటరిగా నడుస్తున్నప్పుడు కలిగే స్పష్టత యాదృచ్ఛికంగా జరిగేవి కావు. అవి మెదడుకు కావాల్సినంత ఖాళీ స్థలాన్ని ఇచ్చినప్పుడు పుట్టే అద్భుతాలు. కానీ ఇప్పుడు ఆ ఖాళీ స్థలాన్ని పాడ్‌క్యాస్ట్‌లు, రీల్స్, సంగీతం, వార్తలు వింటూ నింపేసి... మనసు తనలో తాను విహరించే ప్రతి సమయాన్నీ ఏదో ఒక ప్లాట్‌ఫామ్ ఆక్రమించేలా చేశాం.

అరుగుల మీది ముచ్చట్లు - ఆవిరైన మౌనం

మన ఇళ్ల నిర్మాణాల్లోనే ఏమీ చేయకుండా కూర్చోవడానికి ఒక అద్భుతమైన ఏర్పాటు ఉండేది, అదే అరుగు. మాటలు చాలా నెమ్మదిగా సాగేవి, మధ్యలో వచ్చే ఆ మౌనాన్ని ఎవరూ బలవంతంగా పూరించేవారు కాదు. ఇది బద్ధకం కాదు, అది ఒక రకమైన మానసిక ప్రక్రియ. కుటుంబానికి సంబంధించిన ఎన్నో మంచి నిర్ణయాలు, ఎంతో విలువైన సలహాలు వాడీవేడిగా జరిగే చర్చల్లోంచి కాకుండా, ఇలాంటి ప్రశాంతమైన, ఏమీ చేయని సమయాల్లోనే పుట్టుకొచ్చేవి.

ఇప్పుడు ఆ వాతావరణం కనుమరుగైంది, అరుగులు ఇంకా అలాగే ఉన్నా మన చేతుల్లోకి స్మార్ట్‌ఫోన్‌లు వచ్చాయి. పైకప్పు మీద ఫ్యాన్ ఇంకా తిరుగుతూనే ఉంది, కానీ దాన్ని ఇప్పుడు ఎవరూ చూడటం లేదు. కాలిఫోర్నియాలోని ఏదో కంపెనీలో ఒక అద్దాల మేడలో కూర్చున్న వ్యక్తి, మనం ఒక్క క్షణంకూడా మన దృష్టి ప్రక్కకు వెళ్ళకూడదనే లక్ష్యంతో డిజైన్ చేసిన ఒక స్క్రీన్‌ను చూస్తూ ఉండిపోతున్నాం.

అంతులేని సమాచారం - అంతుచిక్కని శూన్యం

బోర్ కొట్టడమనే మానసిక స్థితిని కోల్పోవడం వల్ల జరిగే అతిపెద్ద ప్రమాదం ఏంటంటే... ఇది ఒక నష్టంలా మనకు అనిపించకపోవడం. జేబులో అంతులేని వినోద ప్రపంచం ఉన్నప్పుడు బోర్ కొట్టేలా ఎందుకు ఉండాలి అనిపిస్తుంది. దానికి సమాధానం ఒకటే: ఆ ఖాళీ గోడ, మన మనసుకు ఊపిరి పీల్చుకునే అవకాశాన్ని ఇచ్చేది. ఊపిరి పీల్చుకోలేని మనసు, విషయాలను గ్రహించడంలో ఎంత వేగంగా ఉంటుందో, కొత్త ఆలోచనలను సృష్టించడంలో అంత పేలవంగా మారుతుంది. అది దేని లోతుల్లోకీ వెళ్లకుండా, ఒక వీడియో నుండి మరో వీడియోకు వేగంగా మారుతూ పైపైన ఆలోచించేలా తయారవుతుంది. స్థిమితంగా తనతో తాను గడపని మనసు ఆందోళనకు గురవుతుంది.

అందుకే చాలామంది అత్యంత ఉత్సాహంగా ఉంటారు, కానీ లోపల ఏదో అంతుచిక్కని శూన్యం. మన తాతలు, తండ్రులు నెలరోజుల్లో తెలుసుకున్న సమాచారాన్ని ఒక్క రోజులోనే మెదడులోకి ఎక్కించుకుంటున్నాం, అయినా సరే మనకేం కావాలి అన్న దానిపై ఏమాత్రం స్పష్టత లేకుండా పోతోంది.

ఏమీ చేయకపోవడాన్ని ఆస్వాదిద్దాం

బోర్ కొట్టడాన్ని తిరిగి తెచ్చుకోవడానికి ఉద్దేశపూర్వకంగానే రోజులో కొద్దిసేపు ఏమీ చేయకుండా ఖాళీగా ఉండటం సాధన చేయాలి. ఇయర్‌ఫోన్స్ పెట్టుకోకుండా కిరాణా కొట్టుకు నడిచి వెళ్లండి. స్క్రోల్ చేయకుండా బస్సు కోసం వేచి చూడండి. స్క్రీన్ చూడకుండా రోజుకు ఒక్క పూటైనా భోజనం చేయండి. మధ్యాహ్నం భోజనం తర్వాత ఒక పదిహేను నిమిషాలు నడుం వాల్చి, మనసును దాని ఇష్టం వచ్చినట్లు విహరించనివ్వండి.

కెరీర్‌ను మార్చేసే ఆలోచనలు, బంధాలను నిలబెట్టే అవగాహనలు మనం తీవ్రంగా శ్రమిస్తున్నప్పుడు రావు. అవి స్నానం చేస్తున్నప్పుడు, నడుస్తున్నప్పుడు, నిద్రపోవడానికి ముందు మనసును ప్రశాంతంగా వదిలేసిన ఆ పది నిమిషాల వ్యవధిలోనే వస్తాయి. బోర్ కొట్టడం అంటే ఉత్పాదకత(productivity) లోపించడం కాదు, అత్యంత లోతైన ఉత్పాదకతకు అది ఒక పునాది లాంటిది.

మీ ఫోన్ ఎక్కడికీ పోదు, నోటిఫికేషన్‌లు వేచి ఉంటాయి. కానీ ఆ నిశ్శబ్దంలో మీ మనసులో మెదలబోయిన ఒక ఆలోచన - బహుశా మీ జీవితాన్ని మార్చేయగలిగే ఆ ఆలోచన - మాత్రం మీ కోసం వేచి ఉండదు. అల్గారిథమ్ దాన్ని వెనక్కి నెట్టేసి, ఇంకేదో పనికిరాని సమాచారాన్ని మీ ముందుకు తెస్తుంది. అలాంటి ఒక అద్భుతమైన ఆలోచన మీకు రావాల్సి ఉందన్న విషయం, ఇక మీకు ఎప్పటికీ తెలియకుండానే పోతుంది.

చివరిగా, మన సమయాన్ని మనం తిరిగి సంపాదించుకోవాలంటే, ఉద్దేశపూర్వకంగా బోర్‌డమ్‌ను, ఆ నిశ్శబ్దాన్ని, నిశ్చలత్వాన్ని మన జీవితంలోకి ఆహ్వానించాలి. ఈ డిజిటల్ యుగంలో మన మానసిక ప్రశాంతతను కాపాడుకోవడం కేవలం ఒక అలవాటు మాత్రమే కాదు, అది మన జీవితపు పగ్గాలను మనం తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడం. కాబట్టి, ఆ కొద్ది నిమిషాల ఖాళీ సమయాన్ని భరించడం నేర్చుకుందాం; ఎందుకంటే ఆ నిశ్శబ్దంలోనే మన అసలైన అస్తిత్వం, అద్భుతమైన ఆలోచనలు దాగి ఉన్నాయి.